Autor: Wojciech Pabjaniak · opublikowano · zaktualizowano
Ta część serii jest instrukcją działania. Zakłada, że wiesz już, jakie rodzaje funduszy istnieją, ile kosztują i czy aktywne zarządzanie ma dla Ciebie uzasadnienie. Jeśli nie, zacznij od wprowadzenia do serii. Poniżej pięć kroków od założenia rachunku do pierwszych jednostek uczestnictwa, z dwiema cechami, które odróżniają fundusz od ETF: opóźnioną wyceną i zmienionymi od 2024 roku zasadami rozliczania podatku.
W skrócie:
- Rachunek zakładasz w banku, w domu maklerskim albo bezpośrednio w TFI.
- Pierwsza wpłata to zwykle od kilkuset złotych do około 1000 zł, kolejne dopłaty często od 100 zł.
- Nie wybieraj funduszu wyłącznie po wynikach z ostatnich lat: badania pokazują, że pogoń za wynikami obniża stopę zwrotu.
- Zlecenie realizowane jest po najbliższej wycenie, zwykle z opóźnieniem jednego dnia roboczego.
- Podatek 19% od zysku rozliczasz samodzielnie w PIT-38 na podstawie PIT-8C od funduszu.
Seria: Fundusze inwestycyjne, artykuł 4 z 4
Krok 1 i 2: rachunek i wybór funduszu
Jednostki funduszy można kupić na kilka sposobów: przez rachunek w banku, bo większość dużych banków dystrybuuje fundusze własnego TFI i często kilku innych, przez dom maklerski prowadzący „supermarket funduszy” wielu towarzystw naraz, albo bezpośrednio w wybranym TFI. Założenie rachunku odbywa się zwykle w całości online, zajmuje od kilkunastu do kilkudziesięciu minut i wymaga podania danych osobowych oraz weryfikacji tożsamości. Platforma z ofertą wielu towarzystw daje szerszy wybór i łatwiejsze porównanie opłat w jednym miejscu.
Przed złożeniem zlecenia zdecyduj, który rodzaj funduszu odpowiada Twojemu celowi i horyzontowi: akcyjny, obligacyjny, mieszany czy rynku pieniężnego, zgodnie z pierwszą częścią serii. Następnie sprawdź dokument Kluczowych Informacji (KID) konkretnego funduszu. Znajdziesz w nim dokładną wysokość opłat, wskaźnik kosztów całkowitych oraz wyniki historyczne, pamiętając, że wyniki z przeszłości nie gwarantują przyszłych. Porównanie dwóch lub trzech funduszy tej samej kategorii pod kątem kosztów zajmuje kilka minut i jest najtańszym sposobem poprawy przyszłego wyniku.
Najczęstszy błąd przy wyborze to kierowanie się tabelą wyników z ostatnich lat. Amit Goyal i Sunil Wahal przeanalizowali decyzje 3700 amerykańskich instytucji zarządzających planami emerytalnymi z lat od 1994 do 2003, opisane w przeglądzie badań CFA Institute Research Foundation. Instytucje zatrudniały zarządzających z dobrymi wynikami z ostatnich trzech lat i zwalniały tych ze słabymi, a gdyby zostały przy zwolnionych, zarobiłyby więcej niż z nowymi. Jeśli robią tak profesjonaliści, inwestor indywidualny tym bardziej powinien uważać na fundusz, który trafił na szczyt rankingu po jednym dobrym roku. Ten sam mechanizm działa w drugą stronę: w 2025 roku, gdy indeks WIG wzrósł o 47,3%, z funduszy akcji polskich według szacunków Analizy.pl odpłynęło netto około 600 mln zł, więc część inwestorów wycofała pieniądze w jednym z najlepszych lat dla polskiej giełdy. Rozsądniej jest wybrać fundusz według strategii, kosztów i własnego horyzontu, a potem trzymać się planu.
Kroki od 3 do 5: zlecenie, wycena i podatek
Po wybraniu funduszu składasz zlecenie nabycia jednostek uczestnictwa, wskazując kwotę, i dokonujesz wpłaty na wskazany rachunek. Minimalna pierwsza wpłata zależy od towarzystwa i funduszu i najczęściej wynosi od kilkuset złotych do około 1000 zł. Kolejne, regularne dopłaty są zwykle możliwe od znacznie niższych kwot, często od 100 zł, co ułatwia budowanie pozycji stopniowo zamiast jednorazowej dużej wpłaty.
W przeciwieństwie do ETF i akcji zlecenie nabycia jednostek funduszu otwartego nie jest realizowane natychmiast po cenie widocznej w danej chwili. Jednostki są wyceniane zwykle raz dziennie, a zlecenie zostaje zrealizowane po najbliższej dostępnej wycenie. W praktyce oznacza to opóźnienie rzędu jednego dnia roboczego między złożeniem zlecenia a poznaniem dokładnej ceny nabycia. Ta sama zasada dotyczy odkupienia jednostek, co warto uwzględnić, planując wypłatę środków na określony termin.
Zysk z odkupienia jednostek podlega podatkowi od zysków kapitałowych w wysokości 19%. Od 1 stycznia 2024 roku zmieniły się zasady rozliczania: fundusz nie odprowadza już podatku automatycznie przy odkupieniu ani konwersji jednostek. Jeśli w danym roku kalendarzowym zrealizowałeś choć jedno odkupienie lub konwersję, fundusz przesyła do końca lutego następnego roku informację PIT-8C, na podstawie której samodzielnie rozliczasz podatek w zeznaniu PIT-38, składanym do 30 kwietnia. Pieniądze na podatek warto więc odłożyć od razu po odkupieniu jednostek, bo fundusz wypłaca teraz pełną kwotę bez potrącenia. Cały proces, od założenia rachunku do posiadania pierwszych jednostek, zajmuje od kilkunastu minut, jeśli masz już rachunek w banku oferującym fundusze, do kilku dni roboczych, jeśli zakładasz nowy rachunek i czekasz na weryfikację tożsamości.
Jeśli po przeczytaniu całej serii zastanawiasz się, czy pasywny ETF nie byłby dla Twojego celu tańszą alternatywą, sprawdź serię o ETF, zaczynając od podstaw.
Źródła
- BNP Paribas TFI: Zmiana zasad opodatkowania funduszy w 2024 r. (PIT-8C do końca lutego, PIT-38 do 30 kwietnia)
- Alistair Byrne, Behavioral Finance: Theories and Evidence, CFA Institute Research Foundation, 2008 (badanie Goyala i Wahala, 3700 instytucji, lata od 1994 do 2003)
- Analizy.pl, Jagoda Fryc: To był kolejny wyjątkowo udany rok dla klientów TFI (8.01.2026, szacunkowe przepływy w 2025 r.)
- Funduszowe.pl: Proces inwestowania w funduszach inwestycyjnych
- marciniwuc.com: Podatek od funduszy inwestycyjnych: jak rozliczyć PIT-38?
Masz pytanie do tego artykułu?
Coś nie było jasne albo brakuje Ci jakiejś informacji? Napisz do nas, postaramy się pomóc. Najczęstsze pytania dopisujemy do artykułów, żeby kolejni czytelnicy mieli odpowiedź od razu. Nie udzielamy indywidualnych porad inwestycyjnych ani podatkowych.
Na klawiaturze: strzałki ← i → przenoszą do poprzedniej i następnej części serii.
Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi rekomendacji inwestycyjnej.