Autor: Wojciech Pabjaniak · opublikowano · zaktualizowano
Aktualizacja 6.10.2026: artykuł został zaktualizowany.
O tym, ile zarobisz na IKE i IKZE, decyduje nie nazwa konta, tylko to, co kupisz w środku. A to, co możesz kupić, wyznacza forma konta wybrana przy podpisywaniu umowy, często w kilka minut i bez większego namysłu. To jedna z niewielu decyzji w tej serii, która wpływa na wynik przez dziesięciolecia. Zmiana później jest możliwa i nie kosztuje podatku, ale wymaga przeniesienia całego konta do innej instytucji. Poniżej opisujemy pięć form przewidzianych w ustawie, możliwości rachunku maklerskiego i ograniczenia, które na pierwszy rzut oka przeszkadzają, a w praktyce chronią Twój wynik.
W skrócie:
- pięć form z ustawy: rachunek maklerski, fundusz inwestycyjny, rachunek w banku, ubezpieczenie z funduszem kapitałowym i dobrowolny fundusz emerytalny,
- forma maklerska zapewnia najszerszy dostęp: ETF, akcje, obligacje z Catalyst,
- domyślny, najprostszy wybór bywa zbyt zachowawczy jak na oszczędzanie na kilkadziesiąt lat,
- formę zmienisz bez podatku, przenosząc konto wypłatą transferową w ciągu 14 dni.
Pięć form IKE i IKZE i dlaczego pierwsza decyzja tak długo działa
Ustawa pozwala zawrzeć umowę o IKE lub IKZE z pięcioma rodzajami instytucji. Bank prowadzi konto jako rachunek oszczędnościowy, najprostszy i najbezpieczniejszy wariant, ale bez inwestowania na rynku. Fundusz inwestycyjny oznacza konto w towarzystwie funduszy (TFI), z dostępem wyłącznie do funduszy tego towarzystwa. Zakład ubezpieczeń prowadzi IKE i IKZE w ramach ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym, i tu przed podpisaniem umowy trzeba dokładnie przeczytać tabelę opłat. Dobrowolny fundusz emerytalny to oferta powszechnych towarzystw emerytalnych. Rachunek maklerski zapewnia zdecydowanie najszerszy wybór. Spotkasz też IKE nastawione wyłącznie na detaliczne obligacje skarbowe, które formalnie są jedną z tych pięciu form, tylko z wyborem ograniczonym do obligacji.
Dlaczego ta pierwsza decyzja tak długo działa? Badania nad oszczędzaniem emerytalnym w Stanach Zjednoczonych, zebrane przez Alistaira Byrne’a w przeglądzie „Behavioral Finance: Theories and Evidence” (CFA Institute Research Foundation, 2008), pokazują silną inercję uczestników planów 401(k). Brigitte Madrian i Dennis Shea opisali w 2001 roku, że pracownicy latami trzymają się opcji domyślnej, czyli takiej stopy wpłat i takiego funduszu, jakie zaproponowano im na starcie. Domyślnym wyborem często była gotówka albo fundusz rynku pieniężnego, zbyt zachowawczy jak na oszczędzanie na kilkadziesiąt lat. U nas mechanizm jest ten sam. Konto założone w banku przy okazji innej sprawy zwykle zostaje takie, jakie było, nawet gdy jego właściciel z czasem chciałby inwestować inaczej.
Rachunek maklerski i ograniczenia, które chronią wynik
W formie maklerskiej możesz kupować akcje i ETF notowane na GPW, a u części brokerów także na giełdach zagranicznych. Lista dostępnych rynków różni się między domami maklerskimi, więc sprawdź ją w ofercie konkretnego brokera przed podpisaniem umowy. Do tego dochodzą obligacje notowane na Catalyst, czyli te same instrumenty, które opisujemy w seriach o ETF i o obligacjach korporacyjnych. Ustawa przewiduje, że na maklerskim IKE i IKZE inwestujesz w papiery wartościowe. Instrumenty pochodne, na przykład kontrakty terminowe czy opcje, umowa może dopuścić wyłącznie w celu ograniczania ryzyka papierów, które już masz na koncie, i tylko jeśli są notowane na rynku regulowanym. Każdy broker sam decyduje też, które instrumenty udostępnia, i często poza ofertą zostają na przykład ETF lewarowane czy odwrotne.
Te ograniczenia mają mocne uzasadnienie w danych. Brad Barber i Terrance Odean przeanalizowali rachunki 35 000 klientów amerykańskiego domu maklerskiego i wykazali, że nadmierny handel obniża stopy zwrotu inwestorów indywidualnych, a jego źródłem jest nadmierna pewność siebie. Ci, którzy handlowali najczęściej, osiągali najsłabsze wyniki, a mężczyźni handlowali częściej niż kobiety i zarabiali mniej. Konto emerytalne ma służyć spokojnemu, długoterminowemu oszczędzaniu, a nie spekulacji, więc brak dźwigni i instrumentów pochodnych to w praktyce zabezpieczenie przed najdroższymi błędami. Wynik na IKE w większym stopniu zależy od niskich kosztów i konsekwencji przez dekady niż od trafiania w krótkie ruchy rynku.
Domy maklerskie regularnie zachęcają klientów IKE i IKZE zerowymi prowizjami na ETF. Na początku października 2026 roku DM BOŚ (bossa.pl) reklamował 0% prowizji od wszystkich ETF na IKE i IKZE do końca lutego 2027 roku. Zanim założysz konto z myślą o promocji, sprawdź na stronie brokera, czy nadal obowiązuje i na jakich warunkach. Promocje czasowe bywają przedłużane albo kończą się zgodnie z harmonogramem, a prowizja po promocji będzie Cię obciążać przez kolejne dekady. Przy wyborze liczy się więc stała tabela opłat, a promocja jest tylko dodatkiem. Dla skali prosty rachunek: przy prowizji 0,29% od każdego zakupu i wpłatach pełnego limitu IKE przez 20 lat, czyli łącznie 565 200 zł, same prowizje od zakupów wyniosą 1639 zł, nie licząc sprzedaży. Przy zerowej prowizji ta kwota zostaje w portfelu i pracuje dalej.
Jak zmienić formę konta bez podatku
Michał otworzył IKE w formie obligacji, najprostszy wariant, wybrany bez zastanowienia przy zakładaniu konta w banku. Po dwóch latach chciał dokupić ETF na szeroki rynek akcji i okazało się, że w tej wersji konta kupuje się wyłącznie obligacje. Nie musiał jednak likwidować IKE ani płacić podatku. Założył IKE w domu maklerskim i złożył w starej instytucji dyspozycję wypłaty transferowej. Przeniesienie obejmuje całość środków, powinno nastąpić w ciągu 14 dni od dyspozycji i nie zużywa rocznego limitu wpłat. Środki przechodzą w gotówce, więc aktywa są sprzedawane albo umarzane wewnątrz konta, bez podatku, a same papiery wartościowe bez sprzedaży da się przenieść tylko między dwoma domami maklerskimi.
Ile to kosztuje? Umowa może przewidywać dodatkową opłatę tylko za transfer w ciągu pierwszych 12 miesięcy od jej zawarcia. Później dom maklerski może pobrać najwyżej tyle, ile sam płaci KDPW za przeniesienie papierów. Historia Michała kończy się dobrze, ale kosztowała go dwa lata, w których mógł inwestować tak, jak chciał. Jeśli nie masz pewności, czy zostaniesz przy najprostszym wariancie, forma maklerska od razu pozostawia Ci wszystkie możliwości, a obligacje skarbowe czy fundusze i tak możesz w niej trzymać. Zanim zdecydujesz się na konkretne konto, poznaj jeszcze koszt wcześniejszej wypłaty środków.
Masz pytanie do tego artykułu?
Coś nie było jasne albo brakuje Ci jakiejś informacji? Napisz do nas, postaramy się pomóc. Najczęstsze pytania dopisujemy do artykułów, żeby kolejni czytelnicy mieli odpowiedź od razu. Nie udzielamy indywidualnych porad inwestycyjnych ani podatkowych.
Na klawiaturze: strzałki ← i → przenoszą do poprzedniej i następnej części serii.
Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi rekomendacji inwestycyjnej.
Źródła
- Ustawa o IKE i IKZE, tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 91 (art. 8: formy konta, art. 27: inwestycje na rachunku maklerskim, art. 35, 36 i 38: wypłata transferowa, art. 39: opłaty)
- Alistair Byrne, Behavioral Finance: Theories and Evidence, CFA Institute Research Foundation, 2008 (przegląd badań: Madrian i Shea 2001, Barber i Odean 1999 i 2001)
- mBank eMakler: IKE/IKZE, pytania i odpowiedzi
- Bossa: Rachunki IKE i IKZE (promocja na ETF, odczyt z początku października 2026)
- Obliczenia własne obligacyjnyinwestor.pl (prowizja 0,29% od wpłat 28 260 zł rocznie przez 20 lat)