Korzyści podatkowe IKE i IKZE, opisane we wcześniejszych częściach tej serii, są realne – ale warunkowe. Warunkiem jest cierpliwość: dotrwanie do wymaganego wieku. Jeśli zmienisz zdanie po drodze i wypłacisz środki wcześniej, tracisz większość albo całość tych korzyści. Warto znać te konsekwencje, zanim, a nie po tym, jak podejmiesz decyzję.
W skrócie:
- Wcześniejsza wypłata nazywa się „zwrotem”, nie „wypłatą” – to ważne rozróżnienie
- IKZE: zwrot to zawsze całość środków, opodatkowana na zasadach ogólnych, nie zryczałtowanych 10%
- IKE: zwrot oznacza 19% podatku Belki, ale tylko od faktycznego zysku
Wypłata czy zwrot – rozróżnienie, które ma znaczenie
W przepisach o IKE i IKZE liczy się precyzyjne rozróżnienie dwóch pojęć. Wypłata to sytuacja, gdy odbierasz środki po osiągnięciu wymaganego wieku – na warunkach korzystnych, opisanych w poprzednich artykułach tej serii. Zwrot to odebranie środków wcześniej, przed spełnieniem tych warunków – i to on niesie konsekwencje opisane niżej.
Zwrot z IKZE – utrata korzyści odliczeń
Jeśli zdecydujesz się na zwrot z IKZE przed 65. rokiem życia, dzieje się kilka rzeczy naraz. Po pierwsze, zwrot to zawsze całość zgromadzonych środków – nie możesz wypłacić tylko części, to wszystko albo nic. Po drugie, zamiast preferencyjnego, zryczałtowanego podatku 10% (dostępnego tylko przy wypłacie po 65. roku życia), cała kwota jest opodatkowana na zasadach ogólnych, czyli według skali podatkowej (12% lub 32%, zależnie od Twojego dochodu w danym roku). W praktyce oznacza to, że wcześniejsze korzyści z odliczeń podatkowych, które zbierałeś przez lata wpłacania, tracą swoją wartość – płacisz podatek tak, jakby tych odliczeń nigdy nie było. Po zwrocie możesz jednak założyć nowe IKZE i zacząć od nowa.
Zwrot z IKE – podatek tylko od zysku
Zwrot z IKE przed 60. rokiem życia (albo 55 lat, jeśli masz uprawnienia do wcześniejszej emerytury) oznacza zapłatę 19% podatku Belki – ale, w odróżnieniu od IKZE, tylko od faktycznego zysku, czyli różnicy między tym, co wpłaciłeś, a aktualną wartością portfela. Jeśli Twoje inwestycje akurat nie zarobiły, podatek może być niewielki albo żaden. Tracisz jednak bezpowrotnie prawo do przyszłego, pełnego zwolnienia podatkowego dla tych konkretnych środków.
Ile to realnie znaczy, pokazują dwa policzone przykłady. Basia wpłacała na IKZE po 5000 zł rocznie przez 8 lat (łącznie 40 000 zł), przy pierwszym progu podatkowym odzyskując po drodze łącznie 4800 zł ulgi w PIT. W wieku 45 lat robi zwrot, portfel jest wart 55 000 zł. Cała ta kwota dolicza się do jej dochodu w roku zwrotu i jest opodatkowana na zasadach ogólnych: jeśli zmieści się w pierwszym progu, zapłaci 6600 zł podatku (12% od 55 000 zł), więcej, niż zapłaciłaby po 65. roku życia przy zryczałtowanych 10% (5500 zł). Różnica 1100 zł to koszt niecierpliwości w najbardziej optymistycznym wariancie. Jeśli zwrot wepchnie ją choćby częściowo w drugi próg (32%), różnica rośnie wyraźnie bardziej.
Inny przykład: ktoś wpłacił na IKE 80 000 zł przez lata, portfel jest dziś wart 100 000 zł (zysk 20 000 zł). Zwrot przed 60. rokiem życia oznacza 19% Belki od zysku, czyli 3800 zł. Gdyby doczekał do wymaganego wieku, zapłaciłby zero. Cała różnica to właśnie te 3800 zł, koszt konkretnej decyzji o wcześniejszym wyjściu, nie abstrakcyjna utrata korzyści.
Po 65. roku życia zapłaciłaby 5500 zł (10% ryczałt) – różnica 1100 zł, więcej przy wyższym progu.
Po wymaganym wieku zapłaciłby 0 zł – cała różnica to 3800 zł, koszt samej decyzji o wcześniejszym wyjściu.
Co z tym zrobić w praktyce
Najprostsza rada: traktuj środki wpłacone na IKE i IKZE jako realnie zablokowane do wymaganego wieku, nie jako dodatkową, elastyczną poduszkę bezpieczeństwa. Jeśli podejrzewasz, że możesz potrzebować tych pieniędzy wcześniej z innego powodu niż emerytura, trzymaj je raczej na zwykłym rachunku maklerskim albo koncie oszczędnościowym – korzyść podatkowa IKE/IKZE ma sens tylko wtedy, gdy faktycznie dotrwasz do końca.
Co dalej?
Znasz już wszystkie zasady. Ostatni krok w tej serii to konkretna instrukcja – jak założyć IKE lub IKZE krok po kroku.
Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi rekomendacji inwestycyjnej ani porady podatkowej.
Źródła
- Direct Money – IKZE – wcześniejsza wypłata. Czy to się opłaca?
- Inwestomat – Jak wypłacić pieniądze z IKE?